Sau hơn 5 năm dấn thân vào ngành marketing và quan sát con đường sự nghiệp của bản thân cũng như nhiều đồng nghiệp, mình nhận ra một điều cốt lõi: làm marketing vừa khó vừa dễ. Nó dễ ở chỗ bạn có thể bắt đầu nhanh chóng, nhưng lại vô cùng khó để đạt đến trình độ chuyên sâu và thực sự giỏi. Thành thật mà nói, ngay cả sau nhiều năm kinh nghiệm, mình vẫn luôn cảm thấy rằng những gì mình biết hay học được chỉ là một phần rất nhỏ bé trong bức tranh tổng thể của ngành.
Thực tế, kinh nghiệm nghề nghiệp của mỗi người thường bị giới hạn bởi các cơ hội và trải nghiệm mà họ có được, hơn là do khả năng tư duy nhanh nhạy hay sự sáng tạo trong ý tưởng. Trong bài viết này, mình muốn cùng bạn phân tích sâu hơn các khía cạnh khiến cho Digital Marketing trở thành một ngành dễ dàng tiếp cận nhưng lại đầy thách thức khi muốn phát triển chuyên sâu. Vậy, rốt cuộc nghề Digital Marketing có khó không? Cùng tìm hiểu nhé!
Vì sao nghề Digital Marketing dễ để bắt đầu?
Có nhiều yếu tố khiến việc gia nhập ngành Digital Marketing trở nên khá thuận lợi cho người mới.
1. Không yêu cầu bằng cấp đặc biệt hoặc chuyên môn cụ thể
Khác với những ngành đòi hỏi chuyên môn cao và bằng cấp đặc thù như Phân tích Kinh doanh (Business Analyst) hay Khoa học Dữ liệu (Data Science), Marketing, đặc biệt là Digital Marketing, có tính chất đa ngành (multi-disciplinary) rất cao.
Bạn chắc hẳn đã từng thấy một marketer cần sở hữu nhiều kỹ năng đa dạng: từ kỹ năng sáng tạo nội dung, kỹ năng phân tích dữ liệu, cho đến kỹ năng ảnh hưởng tâm lý khách hàng. Ngành này không thuần về tư duy “não trái” (số liệu, logic) hay “não phải” (sáng tạo, nội dung) mà là sự kết hợp của cả hai. Điều này dễ dẫn đến tình trạng khi mới bắt đầu, người học hoặc làm Digital Marketing sẽ cảm thấy mình biết mỗi thứ một chút, nhưng chưa thực sự sâu sắc ở lĩnh vực nào.
Tuy nhiên, chính đặc tính này lại tạo ra rào cản gia nhập rất thấp cho bất kỳ ai muốn thử sức. Bạn không nhất thiết phải có bằng cử nhân chuyên ngành marketing để bắt đầu sự nghiệp. Nhiều marketer thành công xuất thân từ các ngành khác nhau, miễn là họ có những kỹ năng và tư duy phù hợp để thích nghi.
2. Có nhiều công cụ và tài liệu miễn phí để tự thực hành
Bất kể kỹ năng nào trong Digital Marketing, người muốn trau dồi đều có thể dễ dàng tìm kiếm thông tin và tài liệu miễn phí trên internet. Các nền tảng như Google cung cấp Google Analytics và Google Ads miễn phí, giúp bạn làm quen với cách theo dõi hành vi người dùng website và chạy quảng cáo. Ngoài ra, HubSpot, Meta Blueprint, hay SEMrush Academy cũng có rất nhiều khóa học miễn phí, cung cấp kiến thức nền tảng và nâng cao kỹ năng cho người học. Điều này giúp giảm đáng kể chi phí ban đầu cho việc học tập và thực hành.
3. Nhiều tác vụ cơ bản (tưởng như) bất kỳ ai cũng có thể thực hiện
Trong Digital Marketing, có những công việc cơ bản mà một người mới hoàn toàn có thể bắt đầu. Ví dụ, đăng bài trên mạng xã hội, viết mô tả sản phẩm đơn giản, hay gửi email marketing cơ bản đều là những tác vụ ban đầu khá dễ tiếp cận. Yêu cầu để bắt đầu tham gia ngành Digital Marketing là không cao, và đây là một trong những lý do chính khiến nhiều người dễ dàng dấn thân vào.
Khó để trở thành một Marketer Digital giỏi và chuyên nghiệp
Nghề Digital Marketing thoạt nhìn có vẻ sôi động, không yêu cầu bằng cấp quá cao và luôn có nhiều cơ hội phát triển. Tuy nhiên, sau một thời gian, mình nhận ra rằng con đường từ một junior lên senior, từ một người mới lên chuyên gia đòi hỏi một tinh thần thực sự cam kết với nghề, chứ không chỉ đơn thuần là dựa vào số năm kinh nghiệm làm việc. Vậy, làm Digital Marketing có khó để thành công không? Khó khăn nằm ở đâu?
1. Không có thước đo chung cho một marketer giỏi
Một đặc điểm nữa của ngành là không có một thước đo chung rõ ràng về tiêu chuẩn của một người marketer Digital giỏi. Nguyên nhân đằng sau đặc điểm này cũng chính là những lý do khiến việc thành thạo nghề trở nên khó khăn hơn.
Tuy không có một tiêu chuẩn cụ thể, nhưng theo mình, để đạt đến trình độ cao trong Digital Marketing, cần có những yếu tố sau:
2. Khả năng tạo thêm giá trị dưới vai trò là marketer
Một người marketer giỏi phải có khả năng nắm bắt và tạo ra giá trị gia tăng cho khách hàng thông qua thành quả công việc của họ. Ví dụ: Viết nội dung để đăng Facebook là một việc bất kỳ ai cũng có thể làm, từ học sinh cấp 3 đến người đã về hưu. Vậy dưới vai trò là marketer, sự khác biệt sẽ nằm ở đâu?
Có thể là nội dung đó được tính toán kỹ lưỡng để phù hợp với tệp khán giả mục tiêu, nội dung được tối ưu để đạt các chỉ số mục tiêu (engagement, chuyển đổi), hoặc thậm chí là khả năng xây dựng kế hoạch và bám sát kế hoạch một cách đều đặn. Thiếu đi những “giá trị thặng dư” này, một người marketer sẽ không khác nhiều so với người không có chuyên môn, và rất khó để nâng cao trình độ của mình.
3. Thành thạo sử dụng công cụ Digital Marketing để đạt mục tiêu
Có một thực tế là khi ở vị trí Intern, mình từng đảm nhiệm việc xây dựng kế hoạch marketing cho toàn bộ sản phẩm. Khi bắt đầu có nhiều kinh nghiệm hơn, mình vẫn làm công việc tương tự. Vậy sự khác biệt nằm ở đâu?
Ban đầu, kế hoạch marketing mình làm chỉ đơn thuần dựa trên các mẫu có sẵn, đặt ra những mục tiêu tùy hứng và chọn các hoạt động mình cho là “nên làm”. Ngược lại, khi đã có nhiều kinh nghiệm hơn, các quyết định marketing bắt đầu dựa trên nền tảng vững chắc như dữ liệu phân tích, hiểu biết sâu sắc về khách hàng, hiểu biết về ngành hàng và sản phẩm. Điều này cho thấy sự thành thạo công cụ không chỉ là biết sử dụng, mà là biết dùng chúng để đưa ra các quyết định chiến lược, đạt được mục tiêu cụ thể.
4. Thực hành có chủ đích (Deliberate Practice)
Trong quá trình coaching 1-1 với các bạn mới vào nghề, mình nhận thấy rằng cách thực hiện các nhiệm vụ marketing vẫn còn thiếu mục tiêu rõ ràng và sự chú tâm, ưu tiên cải thiện chất lượng đầu ra. Ví dụ, khi đối mặt với nhiệm vụ viết nội dung email, các bạn thường chưa thực sự tập trung vào các mục tiêu quan trọng như chỉ số mở thư (open rate), chỉ số nhấp (click-through rate), v.v., mà sẽ tạo nội dung theo cảm hứng nhiều hơn. Thực hành có chủ đích là yếu tố then chốt để từ “làm được” chuyển sang “làm giỏi”.
Những thách thức thường gặp khi làm Digital Marketing
Vậy, những thách thức cụ thể nào khiến làm Digital Marketing trở nên phức tạp và khó khăn để chuyên sâu?
1. Kinh nghiệm của bạn sẽ bị giới hạn bởi ngành hàng và quy mô công ty
Ngoài việc phân chia theo các kỹ năng chuyên môn (SEO, Content, PPC…), marketing còn có thể được phân chia theo ngành hàng. Ví dụ, B2B marketing chỉ các hoạt động marketing cho doanh nghiệp bán hàng cho doanh nghiệp; FMCG marketing tập trung vào mặt hàng tiêu dùng nhanh; luxury marketing dành cho các sản phẩm và thương hiệu cao cấp. Một người có nhiều kinh nghiệm trong FMCG marketing chưa chắc đã giỏi và làm tốt trong ngành SaaS marketing (phần mềm dịch vụ), và ngược lại.
Do đó, người làm marketing có xu hướng bị bó buộc trong ngành hàng mình đã quen thuộc (trừ các marketing agency có tệp khách hàng đa dạng). Ngoài ra, làm marketing cho một công ty startup với ngân sách eo hẹp sẽ rất khác so với làm việc cho một doanh nghiệp đa quốc gia với ngân sách đồ sộ. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến kinh nghiệm và kỹ năng mà một marketer có thể rèn luyện được.
2. Không có tiêu chuẩn chung cho một Marketer Digital giỏi
Với đặc tính phụ thuộc vào ngành hàng và quy mô doanh nghiệp như đã nói ở trên, Digital Marketing càng trở thành một ngành khó nắm bắt và khó xác định con đường phát triển sự nghiệp hơn nữa. Các yếu tố như ngành hàng, quy mô công ty, vị trí công việc, và kỹ năng chuyên môn chính đều sẽ ảnh hưởng đến việc đánh giá thế nào là một người marketer tốt. Điều này khiến cho việc nâng cao kỹ năng và lên kế hoạch phát triển sự nghiệp cá nhân càng trở nên khó khăn hơn rất nhiều cho marketer.
3. Kinh nghiệm đã có quyết định cơ hội sau này
Với rào cản tham gia ngành thấp, kinh nghiệm và kỹ năng trở thành yếu tố đánh giá tiên quyết khi các doanh nghiệp muốn tuyển dụng. Tuy vậy, để có thể có nhiều kinh nghiệm hơn, bạn phải có một ít kinh nghiệm trước đã. Nói cụ thể hơn, để nhận được việc làm nhằm gia tăng kinh nghiệm, bạn phải chứng minh được năng lực và kinh nghiệm trước đó. Vòng lặp vô cực này có thể khiến cho marketer chóng mặt và cảm thấy “bí đường” khi mới bắt đầu hoặc muốn chuyển đổi. Liệu Digital Marketing có phù hợp với người mới không? Có, nhưng cần chiến lược để vượt qua vòng lặp này.
4. Các hướng dẫn nâng cao thường phải trả phí
Trong khi có rất nhiều tài liệu và khóa học miễn phí, kiến thức chuyên sâu và tài liệu ở trình độ cao hơn thường hiếm gặp và sẽ yêu cầu trả phí. Ở thị trường châu Âu, một khóa học kỹ năng nâng cao từ một chuyên gia có thể bắt đầu từ 600 EUR (khoảng 15 triệu VNĐ) và có thể cao hơn rất nhiều. Ngoài ra, khả năng tiếng Anh sẽ giúp marketer dễ dàng tiếp cận các nguồn thông tin chính thống và cập nhật mới nhất một cách thuận lợi hơn. Đầu tư vào sách marketing cũng là một cách hiệu quả để có được kiến thức chuyên sâu mà không phải chi trả quá nhiều.
5. Thực hành có chủ đích rất khó áp dụng trong môi trường thực tế
Trên thực tế, đa số các công việc marketing ở quy mô doanh nghiệp nhỏ và vừa thường đòi hỏi marketer thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau, dễ dẫn đến tình trạng quá tải (overload). Một người marketer vừa phải thiết kế hình ảnh, lên nội dung, làm SEO cho website và viết email. Điều này dễ dẫn đến việc ưu tiên “làm cho xong” các nhiệm vụ trên, thay vì vận dụng các nguyên tắc thực hành có chủ đích (deliberate practice) để tối ưu và cải thiện chất lượng liên tục.
Giải pháp để trở thành một Marketer Digital giỏi và chuyên sâu
Vậy nên làm gì để trở thành một Marketer Digital giỏi và chinh phục những thách thức trên?
1. Ưu tiên học hỏi và tích lũy kinh nghiệm – dưới bất kỳ hình thức nào
Liên tục học hỏi và tạo điều kiện cho bản thân tích lũy thêm kinh nghiệm là một phần không thể thiếu để tiến gần hơn đến trình độ xuất sắc ở bất kỳ lĩnh vực nào, và với Digital Marketing, điều này lại càng quan trọng hơn nữa. Một số gợi ý để tích lũy thêm kinh nghiệm có thể bao gồm:
- Tạo và duy trì sáng tạo nội dung trên một nền tảng cá nhân: (YouTube, blog, podcast, mạng xã hội, v.v.). Đây là cách bạn tự tạo ra “dự án” và “case study” cho chính mình.
- Đề nghị làm marketing cho một sản phẩm/dịch vụ cụ thể với chi phí thấp hơn thị trường hoặc miễn phí: Đổi lại, bạn sẽ thu được kinh nghiệm thực tế và portfolio.
- Tham gia các cuộc thi giải case hoặc cuộc thi sáng tạo: Đây là cơ hội tuyệt vời để thử thách bản thân và học hỏi từ các chuyên gia.
2. Xác định giá trị Digital Marketing mà bạn muốn đem lại
Sau một khoảng thời gian tiếp xúc với ngành, hãy xem xét lại các thế mạnh và điểm yếu của bản thân, cũng như sở thích để có thể lựa chọn được phân nhánh nhỏ hơn trong ngành. Marketing quá rộng để có thể biết tất cả mọi thứ, giỏi tất cả mọi thứ – đây là một sự thật mình đã dần dần chấp nhận sau nhiều năm gì-cũng-muốn-học.
Bạn có thể sử dụng công thức sau để xác định giá trị chuyên môn mình đem lại:
- Bạn cảm thấy thỏa mãn nhất khi hoàn thành nhiệm vụ marketing nào? Câu trả lời sẽ gợi ý cho đam mê của bạn và kỹ năng chuyên môn bạn có thể thu hẹp. Ví dụ: Đồng nghiệp của mình rất ám ảnh với việc có những chuỗi workflow tự động chạy một cách êm đẹp và không xảy ra lỗi hệ thống, và chuyên môn của bạn ấy là Marketing Automation (Tự động hóa marketing).
- Bạn cảm thấy yêu thích sản phẩm hoặc ngành hàng nào? Câu trả lời sẽ giúp bạn thu hẹp ngành hàng bạn muốn thực hành marketing.
- Thế mạnh của bạn là gì? Câu trả lời này có thể giúp bạn định hình được vị trí công việc bạn mong muốn. Ví dụ: Thế mạnh của bạn là số liệu và phân tích số liệu, những công việc yêu cầu xử lý và phân tích số liệu nhiều sẽ phù hợp hơn là sáng tạo nội dung.
Tổng hợp câu trả lời cho 3 câu hỏi trên, bạn sẽ có thể xác định được vị trí công việc lý tưởng trong ngành hàng lý tưởng. Điều này rất quan trọng để bạn tiếp tục đào sâu kinh nghiệm liên quan và phát triển bản thân đến vị trí chuyên gia cao cấp.
3. Thực hành có chủ đích
Như đã chia sẻ ở trên, thực hành có chủ đích (deliberate practice) là yếu tố quan trọng để trở nên thực sự giỏi ở một lĩnh vực nào đó. Luôn chú tâm tiếp cận các nhiệm vụ marketing với mục tiêu rõ ràng và ý định cải thiện kỹ năng sẽ giúp bạn ngày càng tạo ra kết quả công việc chất lượng hơn. Thay vì chỉ “làm cho xong”, hãy tập trung vào việc “làm tốt hơn”.
4. Xây dựng nền tảng kiến thức vững chắc
Có nền tảng kiến thức cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến thế mạnh và khả năng tiếp tục đào sâu, phát triển chuyên môn của một người marketer. Tham khảo các khóa học Digital Marketing Nền Tảng để có cái nhìn tổng quan và bài bản về ngành, cũng như cập nhật các mô hình Digital Marketing mới nhất. Điều này sẽ giúp bạn vượt qua con dốc lĩnh hội (learning curve) một cách thuận lợi và nhanh chóng nhất, từ đó vững vàng hơn trên con đường trở thành một marketer giỏi.
Kết lại, nghề Digital Marketing quả thực là một hành trình thú vị nhưng cũng đầy thách thức. Nó dễ dàng mở cửa chào đón những người mới bắt đầu với rào cản thấp và nhiều cơ hội, nhưng lại đòi hỏi sự cam kết, nỗ lực không ngừng và một chiến lược phát triển rõ ràng để có thể thực sự chuyên sâu và đạt được thành công. Để trở thành một Marketer Digital giỏi không chỉ là việc tích lũy số năm kinh nghiệm, mà còn là khả năng tạo ra giá trị, thành thạo công cụ, và đặc biệt là thực hành có chủ đích. Với sự kiên trì và định hướng đúng đắn, bạn hoàn toàn có thể chinh phục được những thử thách này và phát triển sự nghiệp vững chắc trong ngành.
